Nieuwe wandelroute: van gesloten gesticht naar open terrein

„Je ziet eigenlijk niet meer wat het ggz-gedeelte is en wat de ‘gewone’ wijk is. Dat was honderd jaar geleden dus heel anders.”

We wandelen met twee medewerkers van GGz Breburg over het terrein van de Etten-Leurse vestiging voor geestelijke gezondheidszorg. Laura Mostert is bestuurssecretaris en verantwoordelijk voor het geschiedkundige beleid en kunstbeleid van de instelling. „De psychiatrische zorg in Nederland en dus ook dit terrein is de afgelopen honderd jaar ingrijpend veranderd.”

Aanleiding voor onze wandeling: de officiële opening (vrijdag 18 september) van een groene wandelroute met tien haltes die vanwege de nieuwbouw is aangelegd. Oude gebouwen werden allemaal gesloopt en daarvoor in de plaats kwamen moderne gebouwen waar cliënten wonen, behandeld worden en recreëren.

Eromheen kwam een woonwijk. „We hebben een deel van het terrein verkocht aan een projectontwikkelaar en met de opbrengst konden we onze eigen zorggebouwen vervangen”, legt communicatieadviseur Sandra Hoogveld uit. „Het vergroenen van het terrein is in overleg met de buurtbewoners en onze cliënten gedaan. Zo ontstond het idee voor een groene wandelroute.”

Bij elke halte komt een informatiebordje dat iets over het terrein vertelt. Onderdeel van de route zijn onder meer een jeu-de-boulesbaan, een ronde tribune voor kleine opvoeringen, een prieeltje en een ‘Koesterplaats’ met rozen waar mensen de stilte kunnen opzoeken.

De Etten-Leurse vestiging van GGz Breburg is voortgekomen uit het Hooghuys, dat in 1967 werd opgericht. Dat gebouw werd vijf jaar geleden al omgeturnd tot appartementencomplex. Het Hooghuys was op zijn beurt de opvolger van het St. Antonius Gesticht dat in 1902 werd opgericht.

„Dat was een onderkomen voor ouden van dagen, wezen en mensen met psychische problemen”, zegt Mostert met een dik geschiedenisboek in de hand. „Er zaten allerlei doelgroepen door elkaar, iets wat we ons nu helemaal niet meer kunnen voorstellen.”

In die tijd waren het de zusters franciscanessen die het gesticht runden. Het werd opgericht op aangeven van de toenmalige gemeente Leur en had een regionale functie. „Er verbleven honderden mensen.”

Geleidelijk aan werd het gesticht ‘psychiatrischer’. „In het begin ging het vooral om het ‘in bedwang houden’ van mensen met psychische problemen. Maar toen dr. J.M. Kok in de jaren 30 naar Leur kwam, werd met een meer medische blik naar de bewoners gekeken. Slaapkuren en het gebruik van elektroshocks, toen heel modern, werden geïntroduceerd.”

Kok zorgde er ook voor dat de instelling kon uitbreiden, met het zogeheten Mariapaviljoen. „Na de Tweede Wereldoorlog ontwikkelde de psychiatrische zorg zich verder en werden medicijnen tegen bijvoorbeeld psychoses veel gebruikelijker.”

De zusters raakten in de jaren 60 steeds meer uit beeld; een keerpunt was een grote brand in de kapel op het terrein. De naam veranderde in 1967 in Het Hooghuys en in 2006 werd de instelling onderdeel van GGz Breburg. In museum Het Paulushofje werd toen een permanente tentoonstelling ingericht over de psychiatrie.

Op dit moment heeft de Etten-Leurse ggz-vestiging 89 cliënten, die allemaal een behandelplan op maat hebben. Een deel van hen doet vrijdag mee aan de feestelijkheden rond de introductie van de nieuwe wandelroute.